SMA: Nadzieja na odwrócenie choroby? Nowa terapia!

Rdzeniowy zanik mięśni (SMA) to genetyczna choroba neurodegeneracyjna, która dotychczas nie dawała chorym nadziei na odwrócenie postępującej utraty funkcji ruchowych. Nowe badanie naukowców z University of Pittsburgh może to zmienić – opracowana przez nich terapia oparta na stymulacji elektrycznej nerwów czuciowych w rdzeniu kręgowym pokazała, że możliwe jest nie tylko zatrzymanie, ale odwrócenie degeneracji neuronów ruchowych.

To przełomowe odkrycie, które może otworzyć drogę do leczenia nie tylko SMA, ale także innych chorób neurodegeneracyjnych, takich jak ALS czy choroba Huntingtona.

Czym jest SMA i dlaczego jest tak trudna do leczenia?

Rdzeniowy zanik mięśni to choroba genetyczna, która prowadzi do progresywnej śmierci i dysfunkcji neuronów ruchowych – komórek nerwowych odpowiedzialnych za przekazywanie sygnałów z mózgu i rdzenia kręgowego do mięśni. Z czasem utrata neuronów ruchowych powoduje stopniowe osłabienie mięśni, co prowadzi do różnorodnych deficytów motorycznych, w tym trudności w chodzeniu, wchodzeniu po schodach czy wstawaniu z krzesła.

Choć w ostatniej dekadzie pojawiło się kilka obiecujących terapii neuroprotekcyjnych – w tym terapie genowe i leki stymulujące produkcję białek wspierających neurony ruchowe – żadna z nich nie była w stanie odwrócić postępu choroby. Mogły jedynie spowolnić śmierć neuronów, ale nie przywracały funkcji tym, które przetrwały.

Nowe podejście: stymulacja zamiast tylko ochrony

Badacze z University of Pittsburgh wyszli z założenia, że deficyty ruchowe w SMA pojawiają się jeszcze przed masową śmiercią neuronów ruchowych. Wcześniejsze badania na modelach zwierzęcych wykazały, że przeżywające neurony ruchowe otrzymują mniej sygnałów stymulacyjnych z nerwów czuciowych – włókien, które przekazują informacje ze skóry i mięśni z powrotem do ośrodkowego układu nerwowego.

Naukowcy postawili hipotezę: jeśli uda się skompensować ten deficyt w sprzężeniu zwrotnym neuronalnym poprzez wzmocnienie sygnałów czuciowych docierających do neuronów ruchowych, można by przywrócić komunikację między układem nerwowym a mięśniami, poprawić ruch i przeciwdziałać zanikowi mięśni.

Rozwiązaniem okazała się celowana epiduralna stymulacja elektryczna (SCS) – minimalnie inwazyjna interwencja, która wzmacnia sygnały czuciowe docierające do neuronów ruchowych i reaktywuje zdegenerowane obwody nerwowe.

Jak przebiegało badanie kliniczne?

W pilotażowym badaniu klinicznym wzięło udział trzech dorosłych pacjentów z łagodniejszymi postaciami SMA (typ 3 lub 4). Przez 29 dni uczestnicy mieli wszczepione dwie elektrody stymulujące rdzeń kręgowy, umieszczone w dolnej części pleców po obu stronach rdzenia kręgowego, kierujące stymulację wyłącznie na korzenie nerwów czuciowych.

Sesje testowe trwały po cztery godziny każda i odbywały się pięć razy w tygodniu przez łącznie 19 sesji, do momentu usunięcia urządzenia stymulującego. Naukowcy przeprowadzili szereg testów mierzących siłę i zmęczenie mięśni, zmiany w chodzie, zakres ruchu, dystans chodzenia oraz funkcję neuronów ruchowych.

Wyniki: poprawa tam, gdzie jej nie oczekiwano

Rezultaty były imponujące. Wszyscy uczestnicy odnotowali poprawę w kilku kluczowych parametrach klinicznych, niezależnie od nasilenia objawów. Co więcej – ponieważ SMA jest chorobą postępującą, pacjenci zazwyczaj nie spodziewają się poprawy z czasem. A jednak właśnie to zaobserwowano.

Jeden z uczestników pod koniec badania zgłosił, że był w stanie przejść z domu do laboratorium bez odczuwania zmęczenia – coś, co wcześniej było niemożliwe. Wszyscy uczestnicy zwiększyli swój wynik w 6-minutowym teście chodzenia (miara wytrzymałości mięśniowej i zmęczenia) o co najmniej 20 metrów.

Dla porównania: średnia poprawa po trzech miesiącach porównywalnego treningu bez SCS wynosiła zaledwie 1,4 metra, a mediana wzrostu po 15 miesiącach farmakoterapii neuroprotekcyjnej specyficznej dla SMA wynosiła 20 metrów. Oznacza to, że jeden miesiąc terapii stymulacyjnej dał efekty porównywalne z ponad rokiem leczenia farmakologicznego.

Te funkcjonalne korzyści były odzwierciedlone przez poprawę funkcji neuronalnej, w tym wzrost zdolności neuronów ruchowych do generowania impulsów elektrycznych i przekazywania ich do mięśni. Podobnie jak monitorowanie kreatyniny pomaga ocenić zdrowie sportowców, tak precyzyjne pomiary funkcji neuronalnej pozwoliły naukowcom udokumentować rzeczywiste zmiany na poziomie komórkowym.

Co to oznacza dla przyszłości leczenia chorób neurodegeneracyjnych?

To pierwsze badanie pokazujące, że neurotechnologia może być zaprojektowana tak, aby odwrócić degenerację obwodów nerwowych i przywrócić funkcję komórek w ludzkiej chorobie neurodegeneracyjnej. Jak podkreśla dr Marco Capogrosso, współautor badania: „Aby przeciwdziałać neurodegeneracji, potrzebujemy dwóch rzeczy – zatrzymać śmierć neuronów i przywrócić funkcję przeżywających neuronów. W tym badaniu zaproponowaliśmy podejście do leczenia podstawowej przyczyny dysfunkcji neuronalnej”.

Naukowcy są przekonani, że to podejście może być szeroko stosowane w leczeniu innych chorób neurodegeneracyjnych poza SMA, takich jak ALS czy choroba Huntingtona – pod warunkiem zidentyfikowania odpowiednich celów komórkowych w przyszłych badaniach.

Warto pamiętać, że regeneracja i prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego wymaga kompleksowego podejścia. Podobnie jak alkohol po treningu sabotuje efekty wysiłku, tak czynniki zakłócające funkcjonowanie układu nerwowego mogą niwelować korzyści z terapii.

Kolejne kroki: długoterminowe badania kliniczne

Zespół badawczy planuje kontynuować pracę z pacjentami z SMA i uruchomić kolejne badanie kliniczne, aby przetestować długoterminową skuteczność i bezpieczeństwo elektrycznej stymulacji rdzenia kręgowego. Choć obecne wyniki są niezwykle obiecujące, konieczne jest potwierdzenie, że efekty utrzymują się w dłuższym okresie i że terapia jest bezpieczna przy przedłużonym stosowaniu.

Badanie zostało sfinansowane grantem na badania eksploracyjne od F. Hoffmann-La Roche, a Genentech, Inc. (członek grupy Roche) oraz University of Pittsburgh posiadają prawa do własności intelektualnej związanej z tym badaniem.

FAQ