Dorian RochowskiKiedy kilka dni temu trafiłem na najnowsze badania z Uniwersytetu w Campinas dotyczące hormonu FGF19, pierwszą myślą było: „No jasne, kolejny cudowny hormon, który ma rozwiązać problem otyłości”. Ale im głębiej wchodziłem w szczegóły tej pracy opublikowanej w American Journal of Physiology, tym bardziej zaczynało to nabierać sensu. I wcale nie chodzi tu o kolejny suplement diety, ale o poznanie, jak nasze ciało naprawdę kontroluje wydatek energetyczny.
W artykule:
Hormon z jelit, który rozmawia z mózgiem
FGF19 (fibroblast growth factor 19) to hormon produkowany głównie w jelicie cienkim. Do tej pory wiedzieliśmy, że reguluje produkcję kwasów żółciowych w wątrobie i wpływa na metabolizm glukozy oraz tłuszczów. Nic szczególnie ekscytującego – kolejny element skomplikowanej układanki metabolicznej.
Naukowcy z Brazylii postanowili jednak sprawdzić, co się dzieje, gdy FGF19 dotrze do mózgu. I tu zaczyna się robić ciekawie. Okazało się, że hormon ten działa na podwzgórze – kluczowy obszar mózgu odpowiedzialny za kontrolę metabolizmu energetycznego – i potrafi znacząco zwiększyć wydatek energetyczny organizmu.
W badaniach na myszach z otyłością wywołaną dietą wysokotłuszczową, podanie FGF19 bezpośrednio do mózgu uruchamiało procesy termogenezy w tkance tłuszczowej. Mówiąc prościej: tłuszcz zamiast się odkładać, zaczynał się spalać na produkcję ciepła.
Nie tylko apetyt, ale i spalanie
Profesor Helena Cristina de Lima Barbosa, kierująca badaniami, podkreśla kluczową różnicę: „FGF19 był już wcześniej kojarzony ze zmniejszeniem apetytu. Nasza praca pokazała coś nowego – że działa również na podwzgórze i stymuluje zwiększony wydatek energetyczny w białej i brunatnej tkance tłuszczowej. Innymi słowy, oprócz kontrolowania apetytu, stymuluje termogenezę.„
To istotne rozróżnienie. Większość obecnych leków na otyłość, jak Ozempic z semaglutydą, działa głównie przez naśladowanie hormonu GLP-1 i wysyłanie sygnałów sytości do mózgu. Jesz mniej, więc chudniesz. Proste, ale nie do końca kompletne.
FGF19 wydaje się działać dwutorowo – nie tylko wpływa na apetyt, ale aktywnie zwiększa spalanie energii przez aktywację układu współczulnego i stymulację adipocytów termogenicznych. To komórki tłuszczowe, które zamiast magazynować kalorie, spalają je na produkcję ciepła.
Mózg jako dyspozytornia energii
Najbardziej fascynujący jest mechanizm działania. Mózg – konkretnie podwzgórze – pełni rolę centralnej dyspozytorni energetycznej organizmu. Otrzymuje sygnały z całego ciała i koordynuje odpowiedź metaboliczną.
Badacze odkryli, że gdy zablokowali układ współczulny u myszy, wszystkie korzystne efekty FGF19 zniknęły. To dowodzi, że hormon działa przez aktywację nerwów współczulnych, które następnie „rozkazują” tkance tłuszczowej zwiększyć spalanie.
Co więcej, ekspozycja na zimno zwiększała ekspresję receptorów FGF19 w podwzgórzu. Skoro podwzgórze jest kluczowe dla utrzymania temperatury ciała, sugeruje to, że FGF19 może pomagać organizmowi adaptować się do warunków środowiskowych przez koordynację bilansu energetycznego i termoregulacji.
Czy to przyszłość terapii otyłości?
Zanim ktoś zacznie szukać suplementu z FGF19 (spoiler: nie istnieje), warto zrozumieć kontekst. Badania prowadzono na myszach, a droga od obiecujących wyników na gryzoniach do skutecznego leku dla ludzi jest długa i wyboista.
Naukowcy są jednak optymistyczni. Podobnie jak suplementy naśladujące naturalne procesy w organizmie, potencjalne leki oparte na FGF19 mogłyby imitować działanie tego endogennego hormonu. Kluczowe pytanie brzmi: jak sprawić, by organizm sam produkował więcej FGF19?
Lucas Zangerolamo, główny autor badania, wyjaśnia: „Chcemy poszerzyć to zrozumienie. Badamy podwzgórze, aby ocenić stan zapalny powszechnie obserwowany przy diecie wysokotłuszczowej i czy FGF19 odgrywa w tym rolę.”
Kontekst globalny: kryzys otyłości
World Atlas of Obesity 2025 ostrzega, że jeśli obecne trendy się utrzymają, globalne cele zdrowotne na ten rok nie zostaną osiągnięte. Szacuje się, że ponad miliard ludzi na świecie żyje obecnie z otyłością, a liczba ta może przekroczyć 1,5 miliarda do 2030 roku.
W Brazylii około 31% populacji ma otyłość. W Polsce statystyki wyglądają podobnie. Dodatkowo, między 40% a 50% dorosłych nie osiąga zalecanych poziomów aktywności fizycznej.
Co to oznacza dla trenujących?
Dla nas, trenerów i osób aktywnie trenujących, te odkrycia są fascynujące głównie z perspektywy zrozumienia, jak skomplikowana jest kontrola masy ciała. Nie chodzi tylko o proste równanie „kalorie wchodzące minus kalorie wychodzące”.
Organizm ma złożone mechanizmy hormonalne i nerwowe, które regulują zarówno apetyt, jak i wydatek energetyczny. Dlatego dla jednych osób utrzymanie niskiej masy ciała jest relatywnie łatwe, a dla innych – codzienną walką.
Warto też pamiętać, że FGF19 jest produkowany w jelitach i regulowany przez kwasy żółciowe. To kolejny dowód na to, jak ważne jest zdrowie przewodu pokarmowego dla całościowego metabolizmu – temat często pomijany w kontekście odżywiania okołotreningowego i planowania diet.
Praktyczne wnioski
Czy jutro pójdziesz do apteki po lek z FGF19? Raczej nie. Czy te badania zmienią coś w Twoim treningu w przyszłym tygodniu? Też nie.
Ale dają nam coś równie cennego – lepsze zrozumienie, że kontrola masy ciała to nie kwestia samej siły woli, ale złożona interakcja hormonów, nerwów i sygnałów między jelitami, wątrobą i mózgiem. I że przyszłość terapii otyłości może leżeć nie tylko w tłumieniu apetytu, ale w aktywnym zwiększaniu wydatku energetycznego przez manipulację naturalnymi szlakami metabolicznymi.
A to już brzmi jak sensowny kierunek rozwoju.
Newsletter treningowy
Uruchomiłem w końcu newsletter. Jeśli się zapiszesz, nie częściej niż raz w tygodniu otrzymasz e-mail z zestawieniem najciekawszych artykułów ostatnich dni, wybranymi treściami około-treningowymi oraz informacjami o godnych uwagi promocjach.
Obiecuję nie spamować :)
Dorian Rochowski
